Trong hoàn cảnh Việt Nam hiện nay, nhiều người vẫn còn nhầm lẫn giữa Quốc hội của một quốc gia có chủ quyền với Quốc Hội Dân Sự của một dân tộc đang đi tìm tự do, dân chủ và quyền tự quyết.
Quốc hội của một quốc gia bình thường là cơ quan lập pháp nằm trong hệ thống chính quyền chính thức, được hình thành qua bầu cử tự do, có quyền làm luật, giám sát chính phủ và đại diện cho người dân. Nhưng tại Việt Nam hiện nay, Quốc hội không thật sự độc lập, vì mọi sinh hoạt chính trị đều nằm dưới sự kiểm soát của một đảng duy nhất. Người dân không có quyền tự do ứng cử, không có quyền thành lập đảng phái độc lập, không có quyền phản biện chính sách quốc gia, và cũng không có quyền quyết định vận mệnh đất nước thông qua một cơ chế dân chủ thật sự.
Chính vì vậy, Quốc Hội Dân Sự không phải là một chính quyền thay thế, cũng không phải là một quốc hội nhà nước theo nghĩa pháp lý hiện hành. Quốc Hội Dân Sự là một cơ quan dân sự đại diện lương tâm, trí tuệ và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam, đặc biệt dành cho những người Việt Nam yêu nước trong và ngoài nước, những người chưa có cơ hội cất tiếng nói trong một thể chế dân chủ thật sự.
Quốc Hội Dân Sự có vai trò quy tụ nhân tài, trí thức, chuyên gia, các tổ chức xã hội dân sự, các cộng đồng tôn giáo, giáo dục, y tế, kinh tế, thương mại, truyền thông, luật pháp và nhân quyền. Đây là nơi để người Việt cùng nhau thảo luận, nghiên cứu, đề xuất chính sách, xây dựng mô hình tổ chức quốc gia, và chuẩn bị nền tảng cho một Việt Nam dân chủ trong tương lai.
Điểm quan trọng nhất của Quốc Hội Dân Sự là khả năng tập hợp trí tuệ quốc dân. Những luật gia, chuyên gia hiến pháp, nhà giáo dục, nhà kinh tế, nhà ngoại giao, nhà khoa học và các đại diện cộng đồng có thể cùng nhau nghiên cứu các mô hình hiến pháp tiến bộ trên thế giới, từ đó đề nghị một bản hiến pháp mới cho Việt Nam trong tương lai, khi đất nước có bầu cử tự do và người dân được thật sự làm chủ vận mệnh quốc gia.
Đối với đồng bào trong nước, Quốc Hội Dân Sự càng có ý nghĩa đặc biệt. Hiện nay, các tổ chức dân sự độc lập trong nước thường bị kiểm soát, đàn áp hoặc không được phép hoạt động tự do. Người dân không được quyền công khai phê phán nhà cầm quyền, không được tự do góp ý vào các chính sách lớn, không được tham gia quyết định những vấn đề hệ trọng như lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên quốc gia, giáo dục, y tế, môi trường, hay các hiệp ước quốc tế có ảnh hưởng đến tương lai dân tộc.
Vì thế, Quốc Hội Dân Sự có thể trở thành một diễn đàn bảo vệ tiếng nói của người dân Việt Nam, nhất là những tiếng nói bị ngăn chặn trong nước. Đây là nơi tiếp nhận, tổng hợp và phổ biến những nguyện vọng chính đáng của đồng bào; đồng thời chuyển tải các vấn đề nhân quyền, dân chủ, tự do tôn giáo, tự do báo chí và quyền tự quyết dân tộc đến cộng đồng quốc tế.
Quốc Hội Dân Sự cũng có thể đóng vai trò như một trung tâm điều hợp các tổ chức dân sự Việt Nam ở hải ngoại. Trong nhiều thập niên qua, người Việt tự do đã có rất nhiều tổ chức, hội đoàn, cộng đồng, tôn giáo, truyền thông, giáo dục, y tế, kinh tế và nhân quyền. Tuy nhiên, các tổ chức này thường hoạt động rời rạc, thiếu một cơ chế phối hợp chung. Quốc Hội Dân Sự có thể tạo ra một mái nhà chung để kết nối các nguồn lực ấy, biến sức mạnh phân tán thành sức mạnh có tổ chức.
Theo tinh thần đã được tuyên bố trong Đại Hội Quốc Dân Việt Nam, Hội Đồng Quốc Dân Việt Nam được xác định là một thực thể dân sự “hoạt động như một Quốc hội Dân sự” và là tiếng nói của người Việt yêu chuộng tự do, dân chủ và nhân quyền.
Do đó, Quốc Hội Dân Sự không chỉ là một danh xưng. Đó là một nhu cầu lịch sử. Khi người dân trong nước chưa có quyền thành lập một quốc hội thật sự tự do, thì người Việt trong và ngoài nước cần xây dựng một cơ chế dân sự để chuẩn bị tư tưởng, nhân sự, chính sách và hiến pháp cho tương lai.
Nói một cách rõ ràng: Quốc Hội Dân Sự là nơi dân tộc tự chuẩn bị cho ngày dân chủ đến.
Nơi đó không cầm quyền, nhưng có thể chuẩn bị đường lối.
Không thay thế nhân dân, nhưng có thể quy tụ tiếng nói của nhân dân.
Không tự nhận quyền lực nhà nước, nhưng có thể đại diện cho lương tâm dân tộc.
Không chỉ phản đối độc tài, mà còn xây dựng giải pháp cho tương lai.
Vì vậy, việc hình thành Quốc Hội Dân Sự Việt Nam là cần thiết, chính đáng và cấp bách. Đây là bước đi nhằm kết nối toàn dân, tập hợp nhân tài, bảo vệ tiếng nói của người bị áp bức, và chuẩn bị nền móng cho một nước Việt Nam tự do, dân chủ, pháp trị và nhân bản trong tương lai.
