personatotally326eb9f2f5LỘ TRÌNH ĐA ĐẢNG CHUYỂN TIẾP PHÙ HỢP CHO VIỆT NAM
Tác giả: Nguyễn Hữu Chánh
I. Dẫn nhập: Vấn đề không còn là “có hay không” đa đảng
Sau hơn nửa thế kỷ sống dưới một thể chế độc đảng, xã hội Việt Nam đã đi đến một thực tế
không thể phủ nhận:
mô hình chính trị hiện hành không còn đủ năng lực đáp ứng nhu cầu phát triển của quốc gia
và quyền làm chủ của nhân dân.
Câu hỏi đặt ra hôm nay không còn là Việt Nam có nên đa đảng hay không,
mà là:
Việt Nam sẽ chuyển sang đa đảng bằng con đường nào để tránh hỗn loạn, đổ vỡ và trả thù
chính trị?
Đây chính là bài toán sinh tử của dân tộc.
II. Vì sao Việt Nam không thể “đa đảng tức thì”
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy:
những quốc gia chuyển đổi vội vã từ độc đảng sang đa đảng thường phải trả giá bằng:
- nội chiến
- đảo chính
- hoặc một chế độ độc tài mới trá hình
Việt Nam hiện nay: - không có tư pháp độc lập
- không có báo chí tự do
- xã hội dân sự bị kiểm soát
- quân đội gắn chặt với một đảng chính trị
Trong bối cảnh đó, việc “mở cửa đa đảng toàn diện ngay lập tức” sẽ dẫn đến: - bùng nổ đảng phái vô tổ chức
- tranh giành quyền lực cực đoan
- nguy cơ bạo loạn hoặc can thiệp quân sự
Dân chủ không thể được xây dựng trên nền hỗn loạn.
III. Khái niệm: ĐA ĐẢNG CHUYỂN TIẾP CÓ KIỂM SOÁT
Mô hình được đề xuất trong tham luận này là:
ĐA ĐẢNG CHUYỂN TIẾP CÓ KIỂM SOÁT – HÒA BÌNH – KHÔNG TRẢ THÙ
Cốt lõi của mô hình: - không phá vỡ nhà nước
- không xóa sổ tập thể
không loại trừ một lực lượng xã hội nào
Mục tiêu: - chuyển hóa quyền lực, không hủy diệt quyền lực
- thay đổi thể chế bằng pháp lý và đối thoại
IV. Ba giai đoạn chuyển tiếp đề xuất
Giai đoạn 1: Hình thành Quốc Hội Dân Sự – đối trọng chính trị hòa bình - Xuất hiện một thiết chế dân sự độc lập, đại diện xã hội
- Không tranh giành chính quyền
- Không thay thế Quốc hội hiện hành
- Hoạt động dựa trên:
o phản biện chính sách
o giám sát nhân quyền
o thúc đẩy cải cách thể chế
Đây là vùng đệm an toàn giữa độc đảng và đa đảng.
Giai đoạn 2: Đa đảng giới hạn – liên minh quốc gia - Cho phép hình thành một số đảng chính trị quốc gia có điều kiện
- Áp dụng ngưỡng pháp lý cao:
o minh bạch tài chính
o cấm vũ trang
o cam kết hiến pháp
o không kích động thù hằn
Mục tiêu: - tạo cạnh tranh chính trị có kiểm soát
- tập dượt dân chủ trước khi mở rộng
Giai đoạn 3: Đa đảng đầy đủ – bầu cử tự do - Hiến pháp mới
- Tòa Hiến pháp độc lập
- Báo chí tự do
- Quân đội phi chính trị
Lúc này, đa đảng trở thành quyền hiến định của nhân dân, không còn là chuyển tiếp.
V. Vai trò của đảng cầm quyền hiện nay trong lộ trình này
Một sự thật cần nhìn thẳng: - hàng triệu đảng viên không thể bị loại bỏ
- xóa bỏ tập thể sẽ dẫn đến phản kháng và bạo lực
Giải pháp hợp lý:
- cho phép lực lượng cầm quyền chuyển hóa thành một đảng chính trị hợp pháp
- cạnh tranh bình đẳng
- xử lý sai phạm theo trách nhiệm cá nhân, không quy chụp
Đây là con đường rút lui trong danh dự, vì lợi ích quốc gia.
VI. Kết luận tham luận
Đa đảng không phải là mục tiêu cuối cùng.
Tự do – pháp trị – nhân phẩm con người mới là đích đến.
